Văn: Xuân Mỹ
Quới trạc tuổi tôi. Quới là một đứa trẻ đặc biệt trong thôn 5 của chúng tôi.
Thời đó chúng tôi còn học tiểu học. Tôi biết Quới còn đủ cha mẹ, nhưng Quới sống như một người mồ côi, vì cha Quới đã đi tập kết ra Bắc tự thuở nào, còn mẹ Quới thì sức khỏe kém, không đủ khả năng nuôi Quới. Quới sống với ông nội và người chú út của Quới. Họ là những người cũng nghèo khó.
Là đứa trẻ sống trong cảnh khó khăn, Quới rất siêng năng, giỏi giang trong các công việc để kiếm thức ăn cho gia đình. Công việc đầu tiên Quới làm là mót khoai. Thuở ấy các thôn 4, thôn 5 có những gia đình có ruộng đất cát và trồng khoai lan. Đến mùa thu hoạch, chủ ruộng đào đát đẻ lấy củ khoai. Những người không có ruộng thì có thể làm công giúp chủ ruộng. Còn trẻ nhỏ như Quới thì đi mót khoai.
Tức là đi đến những thửa ruộng chủ đã thu họach xong mà tìm những củ khoai bị bỏ sót và đang bị vùi lấp dưới cát. Việc mót khoai không cần siêng năng cần mẫn, và đôi mắt tinh nhanh để có thể nhìn thấy những mộng khoai vừa nhú lên khỏi cát.
Tài năng nổi trội của Quới là việc bắt cá, bắt cua. Những người lớn trong thôn là những ngư phủ chuyên nghiệp. Họ đi trên những chiếc thuyền lớn để ra khơi mà đánh bắt cá. Còn trẻ nhỏ như Quới thì chỉ có thể câu cá ven sông, ven biển. Quới câu cá rất giỏi. Nhưng việc bắt cá bằng tay không mới là biệt tài của Quới.
Vào những ngày thủy triều xuống, ven sông bày ra những cồn cát, trên đó có những vũng nước nhỏ. Đó là cơ hội cho Quới đi “mò”. Mang sau lưng một giỏ bằng tre Quới dạo khắp các vũng nước. Quới dùng tay rà soát đáy nước và nhanh nhẹn bắt những con cua, con cá tạm trú trong các vũng nước này.
Ngoài việc mò mông lung như vậy, Quới còn mò giỏi khi có người giăng “đăng”. Đăng là cách vây cá ven sông với những tấm mành bằng những thẻ tre dài kết khít nhau. Khi thủy triều lên, tôm cá vào gần bờ để kiếm ăn. Người chủ đăng lặng lẽ dựng một hàng rào bằng mành tre bao bọc một vùng nước ven bờ sông, không cho tôm cá quay trở ra dòng nước sâu. Khi thủy bắt đầu xuống, tôm cá theo quán tính chạy dần ra xa bờ. Chúng gặp hàng rào tre ngăn trở thì chạy dọc theo rào để tìm cách thoát vòng vây. Rồi chúng gặp một khoản hở trong hàng rào và vội vàng chạy ngay qua. Nào ngờ đó là cửa tử thần. Vì ngay sau khoản hở đó lại là một cái rọ không có lối thoát. Chủ đăng chỉ việc trông chừng rọ mà thu hoạch cá tôm. Tuy nhiên, cũng có những con cá, con tôm khôn hơn. Chúng không vào rọ, nhưng tự vùi mình dưới cát, dưới bùn để trốn. Chúng đợi cho đến khi thủy triều lên trở lại. Lúc đó người ta cũng đã tháo dỡ đăng. Chúng sẽ vùng mình ra khỏi cát, khỏi bùn mà chạy thoát ra khơi. Những con cá, con tôm chạy vào rọ thuộc về chủ ghe đăng. Nhưng những con trốn dưới cát, dưới bùn thì không thuộc về ai cả. Đó là những con cá, con tôm mà Quới tích cực săn lùng. Với tài đi mò của mình, vào những dịp có đăng, Quới đem về đủ thức ăn cho gia đình và có khi còn thừa để bán cho hàng xóm.
Ngoài tài bắt cá, Quới còn có giọng ca rất hay. Quới trổ tài ca hát trong những dịp văn nghệ của trường, của thôn, của xã. Nhưng tôi không phải đợi đến các buổi văn nghệ mới nghe Quới hát, vì thường ngày tôi có thể nghe những bài vọng cổ mùi mẫn từ nhà Quới lanh lảnh vọng sang, vào những buổi trưa thanh vắng.
Thế rồi tôi phải rời thôn xóm để đi học xa và không còn nghe Quới hát nữa. Nào ngờ, khi tôi trở về thì tôi mới hay rằng mình đã vĩnh viễn mất tiếng hát mùi mẫn ấy. Người nhà cho hay rằng, Quới đã lớn hơn và đã thêm nghề lặn để bắt cá. Thời ấy, một số người dùng lựu đạn để “bắn” cá. Họ mở “kíp” và thả cho quả đạn nổ dưới nước để giết cá. Rồi họ dùng vợt mà vớt những con cá tử trận nổi lên mặt nước. Quới không có lựu đạn để bắn cá, nên không có quyền vớt cá nổi lên. Nhưng Quới đi theo những người bắn cá để lặn xuống nước mà bắt những con cá chìm sâu dưới đáy sông. Trong một lần đi theo người bắn cá như vậy, Quới đã hăng hái bơi ra sông để lặn bắt cá. Nhưng người bắn cá sợ những người bơi ra sẽ vớt cá của họ nên họ đã nỗ súng thị uy. Nào ngờ một viên đạn oan nghiệt bay quá thấp đã xuyên trúng tim Quới. Quới chỉ kịp thốt lên câu “Chúa ôi, xin cứu con” rồi tắt thở.
Tôi tin là Chúa đã cứu linh hồn Quới. Nhưng trên đời này, tôi vĩnh viễn mất một người bạn đồng lứa chơn chất; gia đình Quới mất một đứa con, đứa cháu hiếu thảo, siêng năng, cần mẫn, và thôn xóm tôi mất một giọng ca ngọt ngào truyền cảm.
Xuân Mỹ 2019